ការឈឺចាប់ដែលដុះពន្លកលើគំនរផេះ និងកញ្ចក់ឆ្លុះដែលមានឈ្មោះថាបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌

សប្តាហ៍មុន នៅថ្ងៃមួយដែលមេឃខ្ពស់ប្លែកពីធម្មតា ហើយខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធថ្លាថ្លា ខ្ញុំបានអមដំណើរទៅចូលរួមពិធីដ៏មានន័យមួយ ដើម្បីអបអរសាទរការបោះពុម្ពប្រលោមលោករបស់មិត្តភក្តិ។ ដោយត្រូវបានទាក់ទាញដោយបរិយាកាសស្រទន់នៃតំបន់ណាំដូ និងទេសភាពស្លឹកឈើចាប់ផ្តើមប្រែពណ៌មុនរដូវ ខ្ញុំបានឈប់នៅវត្តនែចាងសា ក្នុងទីក្រុងជុងអ៊ុប។ ក្តីរំពឹងចង់រីករាយនឹងរដូវស្លឹកឈើជ្រុះនៅវត្តភ្នំដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ បានប្រែក្លាយទៅជាការភ្ញាក់ផ្អើលដ៏ត្រជាក់ចិត្ត នៅពេលទៅដល់មុខសាលដ៏ធំ។ ទោះបីបានឆ្លងផុតទុក្ខវេទនាពីអគ្គិភ័យកាលពីប៉ុន្មានឆ្នាំមុន ហើយបានរុះរើរន្ទានិងរបាំងបាំងចេញក៏ដោយ សាលដ៏ធំនៅតែឈរបង្ហាញឈើខាងក្នុងទាំងអាក្រាត ដោយមិនទាន់បានលាបគំនូរដាន់ឆុងនៅឡើយ។

អ្វីដែលធ្វើឱ្យសោកសៅ មិនមែនគ្រាន់តែការប្រឈមមុខនឹងអគារអាក្រាតដែលគ្មានគំនូរដាន់ឆុងនោះទេ។ អ្វីដែលគួរឱ្យសោកសៅជាងនេះ គឺសោកនាដកម្មនេះមិនមែនបណ្តាលមកពីគ្រោះធម្មជាតិទេ ប៉ុន្តែជាការដុតបំផ្លាញដោយចេតនារបស់មនុស្ស។ នឹកដល់ការដែលទីកន្លែងដ៏ពិសិដ្ឋត្រូវបានអណ្តាតភ្លើងនៃភាពអាត្មានិយមនិងជម្លោះលេបត្របាក់ រហូតក្លាយជាផេះពីរដង ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ទទេអស់សង្ឃឹមដែលពាក្យពេចន៍មិនអាចពណ៌នាបាន ចំពោះឥរិយាបថបំផ្លិចបំផ្លាញដែលមនុស្សប្រព្រឹត្តចំពោះបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌។

ភ្លាមនោះ គំនិតមួយបានឆ្លងកាត់ក្នុងចិត្តថា ស្នាមរបួសដ៏គួរឱ្យសោកសៅនៅនែចាងសា មិនមែនជារឿងដែលកើតមានតែថ្ងៃនេះទេ។ នៅពេលនិយាយពីទុក្ខវេទនារបស់បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ យើងតែងនឹកឃើញយ៉ាងងាយដល់ការលួចប្លន់ក្នុងសម័យអាណានិគមជប៉ុន ឬការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងធំធេងដោយសង្គ្រាម។ ប៉ុន្តែ ដូចស្នាមរបួសនៅនែចាងសា ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបេតិកភណ្ឌដ៏មានតម្លៃត្រូវបានបំផ្លាញពីខាងក្នុង ដោយសារការមិនយកចិត្តទុកដាក់ ការធ្វេសប្រហែស ឬចេតនាអាក្រក់របស់មនុស្ស ក៏មិនអាចចាត់ទុកថាស្រាលបានឡើយ។ ខ្ញុំចង់ឆ្លៀតឱកាសនេះពិនិត្យឱ្យបានស៊ីជម្រៅនូវកំណត់ត្រាស្នាមរបួសដ៏គួរឱ្យអាម៉ាស់របស់យើង ដែលបានសន្សំផ្តុំជាស្រទាប់ៗ។

ក្រឡេកមើលត្រឡប់ទៅវិញ ទុក្ខវេទនាដែលបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌បានឆ្លងកាត់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់យើង គឺពិតជាឃោរឃៅខ្លាំងណាស់។ សោកនាដកម្មមួយក្នុងចំណោមសោកនាដកម្មដែលយើងនឹកឃើញមុនគេ គឺករណីដុតបំផ្លាញសុងរ៉េមុនដែលកើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 2008។ បុរសវ័យ 60 ឆ្នាំម្នាក់ដែលមិនពេញចិត្តនឹងបញ្ហាសំណងដីធ្លី បានបាញ់សាំងហើយដុតភ្លើង ធ្វើឱ្យសាលឈើនៃរតនសម្បត្តិជាតិលេខ 1 ដែលឈរនៅទីនោះអស់រយៈពេលជាង 600 ឆ្នាំ ចាប់តាំងពីការបង្កើតរាជវង្សចូសុន ប្រែក្លាយទៅជាគំនរផេះយ៉ាងឃោរឃៅត្រឹមមួយយប់។ ឧបទ្ទវហេតុនេះជាការព្រមានដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល ដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីភាពខ្វះខាតក្នុងការគ្រប់គ្រងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់កូរ៉េខាងត្បូង ហើយក៏បានក្លាយជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃកំណែទម្រង់ទាំងស្រុងលើប្រព័ន្ធយាមការពារជាប្រចាំ និងទប់ស្កាត់គ្រោះមហន្តរាយសម្រាប់បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌សំខាន់ៗរបស់ជាតិ។

មិនអាចមើលរំលងការឈឺចាប់ដែលពោរពេញដោយការឈ្លានពាននិងការលួចប្លន់ពីមហាអំណាចបរទេសបានឡើយ។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមប្យ៉ុងអ៊ីនយ៉ូក្នុងឆ្នាំ 1866 កងទ័ពបារាំងបានឈ្លានពានកោះកាំងហ្វា ហើយលួចយកបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌រាប់រយដុំយ៉ាងឃោរឃៅ ដូចជា ឯកសារពិធីរាជវាំងអ៊ឺគ្យូជាងាក និងផែនទី ដែលកត់ត្រាពិធីសំខាន់ៗរបស់រាជវង្សចូសុន។ កំណត់ត្រាទាំងនេះដែលត្រូវបានទុកចោលនៅក្រៅប្រទេសអស់រយៈពេលយូរ ទើបអាចត្រឡប់មកវិញបាននៅឆ្នាំ 2011 ក្នុងទម្រង់នៃកិច្ចព្រមព្រៀងសម្របសម្រួល «ជួល រួចឱ្យខ្ចីជាអចិន្ត្រៃយ៍» ប៉ុន្តែបានបន្សល់ទុកស្នាមរបួសយ៉ាងពេញលេញពីការតស៊ូដ៏លំបាកដើម្បីទាមទារបេតិកភណ្ឌដែលត្រូវបានលួចប្លន់ឱ្យត្រឡប់មកវិញ។ លើសពីនេះ ក្នុងសោកនាដកម្មយ៉ាងខ្លាំងនៃសង្គ្រាមអ៊ីមជីនដែលបន្តអស់រយៈពេល 7 ឆ្នាំ អគារឈើនៅវត្តពុលគុកសាត្រូវបានកងទ័ពជប៉ុនដុតបំផ្លាញទាំងស្រុង ហើយការបំផ្លាញឃ្លាំងរក្សាកំណត់ត្រារាជវង្សចូសុនក៏បានធ្វើឱ្យកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏មានតម្លៃប្រឈមនឹងការបាត់បង់ជារៀងរហូត។

សម័យអាណានិគមជប៉ុន គឺជាយុគងងឹតដែលសូម្បីតែព្រលឹងរបស់បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ក៏ត្រូវបានលុបបំបាត់។ ជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយលុបបំបាត់ជាតិសាសន៍ ការិយាល័យអគ្គទេសាភិបាលចូសុនបានរុះរើសំណង់ជាង 90% នៅក្នុងវិមានគ្យុងបុកគุง ហើយសាងសង់អគារការិយាល័យអគ្គទេសាភិបាលនៅពីមុខវា ព្រមទាំងដឹកជញ្ជូនស្នាដៃសិល្បៈរាជវង្ស និងវត្ថុបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ជាច្រើនទៅជប៉ុនដោយគ្មានការអនុញ្ញាត។ ស្របគ្នានេះដែរ កំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្ររាជវង្សចូសុន និងឯកសារអ៊ឺគ្យូជាងាដែលរក្សាទុកនៅឃ្លាំងអូដេសាន ក៏ត្រូវបាននាំចេញដោយខុសច្បាប់ទៅសាកលវិទ្យាល័យតូក្យូ ហើយកាន់តែអាក្រក់ទៅទៀត ភ្លើងឆេះក្នុងគ្រោះរញ្ជួយដីដ៏ធំនៅកាន់តូក្នុងឆ្នាំ 1923 បានបំផ្លាញវត្ថុទាំងនោះជាច្រើន។ នេះគឺជាការកេងប្រវ័ញ្ចយកទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងមានផែនការនិងរៀបចំជាប្រព័ន្ធ ដែលមានគោលបំណងកាត់ផ្តាច់អត្តសញ្ញាណរបស់ប្រទេសមួយ មិនមែនត្រឹមតែបំផ្លាញរូបវន្តប៉ុណ្ណោះទេ។

សង្គ្រាមកូរ៉េដែលផ្ទុះឡើងមុននឹងទាន់បានអបអររីករាយនឹងការរំដោះប្រទេស បានបង្ករបួសធ្ងន់ធ្ងរមិនត្រឹមតែលើទឹកដីទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងលើបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ផងដែរ។ វត្តបុរាណៗដូចជាវត្តវ៉ុលជុងសានៅអូដេសាន ត្រូវបានបំផ្លាញក្នុងប្រតិបត្តិការបង្ក្រាបក្រុមទ័ពព្រៃ និងការប្រយុទ្ធ ខណៈនៅតំបន់ភ្នំជីរីសាន វត្តហ្វាវ៉មសា និងវត្តសាងគ្យេសាក៏ប្រឈមនឹងការបំផ្លាញក្រោមហេតុផលប្រតិបត្តិការយោធាផងដែរ ប៉ុន្តែអាចរួចផុតពីគ្រោះថ្នាក់បានដោយសារការតស៊ូយ៉ាងក្តុកក្តួលរបស់ព្រះសង្ឃ និងអ្នកមានមនសិការក្នុងតំបន់។ ក្នុងអំពើហិង្សានៃសង្គ្រាម បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌តែងតែប្រែក្លាយទៅជារបស់ប្រើប្រាស់អស់សង្ឃឹម ដែលត្រូវលះបង់មុនគេ។

ការឈឺចាប់នៃការដួលរលំដោយអស់សមត្ថភាពនៅចំពោះមុខគ្រោះធម្មជាតិក៏មានទំហំធំដែរ។ នៅនិទាឃរដូវឆ្នាំ 2005 ភ្លើងឆេះព្រៃដ៏ធំមួយដែលកើតឡើងនៅក្រុងយ៉ាងយ៉ាង ខេត្តកាងវ៉ុន បានលេបត្របាក់វត្តណាក់សានសា ដែលមានប្រវត្តិរាប់ពាន់ឆ្នាំ ហើយធ្វើឱ្យកណ្ដឹងសំរិទ្ធណាក់សានសា ជារតនសម្បត្តិដែលចាក់ក្នុងសម័យសេជូ នៃរាជវង្សចូសុន រលាយដល់ថ្នាក់មិនអាចស្គាល់រូបរាងបាន។ នេះជាការព្រមានដ៏ឈឺចាប់ ដែលបង្ហាញពីភាពគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងររបស់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងគ្រោះធម្មជាតិចំពោះបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ធ្វើពីឈើ។

កំហុសដែលកើតចេញពីការមិនយកចិត្តទុកដាក់របស់យើងក៏មានជម្រៅមិនតិចដែរ។ សិលាចារឹករំលឹកការធ្វើដំណើររបស់ស្ដេចជីនហឹងនៅភ្នំបុកហានសាន ដែលជារតនសម្បត្តិជាតិលេខ 3 និងជាភស្តុតាងនៃការពង្រីកទឹកដីរបស់នគរស៊ីឡាក្នុងសម័យនគរទាំងបី ត្រូវបានទុកចោលដោយគ្មានការយកចិត្តទុកដាក់អស់រយៈពេលយូរ ហើយរងទុក្ខវេទនាដោយត្រូវប្រើជាថ្មទ្រជើងសម្រាប់សិលាចារឹកតាមផ្លូវ ឬជាកន្លែងបោកខោអាវ។ សូម្បីតែក្នុងដំណាក់កាលប្រមូលយកមកថែរក្សាក្រោយមក ក៏ខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយផ្ទៃសិលាចារឹករលុបសឹក ដោយសារការគ្រប់គ្រងមិនល្អ។ នេះជារូបភាពខ្លួនឯងដ៏ឈឺចាប់ ដែលបង្ហាញថាយើងផ្ទាល់បានមើលងាយបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ ដោយសារវាមិនទាក់ទាញភ្នែក ឬយើងមិនដឹងពីគោលបំណងរបស់វា។

ខ្ញុំបង្វែរជំហានត្រឡប់មកវិញ ហើយនឹកដល់សោកនាដកម្មនៅនែចាងសា ដែលនាំឱ្យយើងមកឈរនៅទីនេះនាថ្ងៃនេះ។ មុនពេលស្នាមរបួសពីអគ្គិភ័យឆ្នាំ 2012 ដែលសាលដ៏ធំត្រូវបានដុតដោយបុគ្គលិកវត្តម្នាក់ស្រវឹង ទាន់បានជាសះស្បើយពេញលេញ នៅឆ្នាំ 2021 សាលដ៏ធំត្រូវបានដុតជាគំនរផេះម្តងទៀត ដោយសារការដុតបំផ្លាញដោយចេតនារបស់ព្រះសង្ឃមួយអង្គដែលមានជម្លោះក្នុងវត្ត។ ការដែលមិនមែនជាសត្រូវពីខាងក្រៅទេ ប៉ុន្តែជាអារម្មណ៍និងជម្លោះខុសឆ្គងរបស់មនុស្សនៅក្នុងទីសក្ការៈដែលគួរតែមានសុវត្ថិភាពបំផុត បានក្លាយជាអណ្តាតភ្លើងបំផ្លាញបេតិកភណ្ឌដ៏មានតម្លៃនេះពីរដង បានធ្វើឱ្យយើងខ្មាសអៀនយ៉ាងខ្លាំងរហូតពាក្យពេចន៍មិនអាចពណ៌នាបាន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃទុក្ខវេទនាដែលបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌បានឆ្លងកាត់ មិនមែនមានន័យត្រឹមតែការបាត់បង់រូបវន្តដែល «របស់ចាស់ៗត្រូវភ្លើងឆេះ និងបាក់បែក» ប៉ុណ្ណោះទេ។ វាគឺជាការឈឺចាប់ដែលឫសគល់ ការចងចាំ និងអត្តសញ្ញាណរបស់យើងត្រូវបានលុបបំបាត់ទាំងស្រុង។ ទោះបីការលួចប្លន់ពីមហាអំណាចបរទេសអាចជារឿងដែលយើងមិនអាចទប់ស្កាត់បានក៏ដោយ យើងត្រូវបញ្ចប់ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការបំផ្លាញបេតិកភណ្ឌដ៏មានតម្លៃពីខាងក្នុង តាមរយៈការដុតបំផ្លាញ ការធ្វេសប្រហែស និងការមិនយកចិត្តទុកដាក់។

ក្នុងក្លិនក្រអូបនៃអក្សរសិល្ប៍ ដែលអបអរសាទរការចាប់ផ្តើមថ្មីរបស់មិត្តភក្តិ គំនរផេះនៅនែចាងសាដែលខ្ញុំបានជួបប្រទះភ្លាមៗ បានចោទសួរយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់មកកាន់យើង។ តើយើងពិតជាមានសមត្ថភាពរក្សាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់យើងឱ្យនៅគង់វង្សដែរឬទេ? យើងមិនត្រូវភ្លេចថា ដរាបណាឥរិយាបថរបស់យើងចំពោះបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌មិនផ្លាស់ប្តូរ សោកនាដកម្មក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាចកើតឡើងម្តងទៀតគ្រប់ពេល។