Talchum là cuộc đối thoại: Cách thưởng thức múa mặt nạ Hàn Quốc

Chiếc mặt nạ có thể là điều đầu tiên thu hút sự chú ý của bạn. Nhưng hãy nán lại với buổi diễn, và một cuộc đối thoại khác sẽ bắt đầu: một cử chỉ được đáp lại bằng tiếng cười, một vũ công quay về phía các nhạc công, khán giả lên tiếng. Talchum, loại hình kịch múa mặt nạ Hàn Quốc, kết hợp âm nhạc, chuyển động và sân khấu trong một không gian chung. Biết đôi chút về sự tương tác ấy có thể giúp trải nghiệm đầu tiên của bạn phong phú hơn nhiều, ngay cả khi bạn chưa hiểu hết từng lời thoại.

Năm 2022, UNESCO ghi danh “Talchum, kịch múa mặt nạ ở Đại Hàn Dân Quốc” vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Phần mô tả nhấn mạnh vai trò trung tâm của bình luận xã hội và sự tham gia của khán giả trong loại hình này. Di sản ấy không chỉ là tập hợp những chiếc mặt nạ bắt mắt. Đó là một thực hành được gìn giữ bởi các nghệ sĩ biểu diễn, nhạc công, nghệ nhân chế tác và những cộng đồng vẫn tiếp tục gặp gỡ quanh loại hình này. Giới thiệu của UNESCO

Nguồn ảnh: KOCIS Korea Yeonhui Nanjang 03 (8733384175).jpg — Korea.net / Korean Culture and Information Service (Jeon Han), CC BY-SA 2.0. Ảnh thu nhỏ theo tỷ lệ do Wikimedia cung cấp đã được tải xuống; không cắt xén hay chỉnh sửa tại chỗ.

Bắt đầu từ mối quan hệ giữa các nhân vật

Một câu hỏi hữu ích để bắt đầu là: ai nghĩ mình đang nắm quyền? Loạt bài của Viện Nghiên cứu Di sản Văn hóa Quốc gia đăng trên Korea.net mô tả những cảnh trong đó một nhà quý tộc tự phụ bị người hầu làm cho bẽ mặt. Các màn khác châm biếm những nhân vật tôn giáo tha hóa hoặc những ông chồng gia trưởng. Trò hài có thể biến một nhân vật tưởng như quyền lực thành người kém tinh ý nhất trong cảnh diễn. Mặt nạ và múa mặt nạ

Điều đó giúp người mới xem có thứ để theo dõi ngoài lời thoại. Hãy quan sát ai chiếm nhiều không gian, ai ngắt lời và ai dường như kiểm soát nhịp độ cuộc trao đổi. Đây là những gợi ý để thưởng thức, không phải hệ thống giải mã áp dụng cho mọi trường hợp: ý nghĩa của một chiếc mặt nạ hay động tác cụ thể phụ thuộc vào truyền thống và màn diễn đang được trình bày. Ghi chú chương trình ngắn hoặc bản tóm lược đã dịch có thể bổ sung bối cảnh mà một bức ảnh không thể truyền tải.

Nguồn ảnh: KOCIS Korea Yeonhui Nanjang 14 (8733382191).jpg — Korea.net / Korean Culture and Information Service (Jeon Han), CC BY-SA 2.0. Ảnh thu nhỏ theo tỷ lệ do Wikimedia cung cấp đã được tải xuống; không cắt xén hay chỉnh sửa tại chỗ.

Đừng lo nếu buổi diễn có vẻ gồm nhiều đoạn rời nhau. Cùng loạt bài nghiên cứu ấy giải thích rằng các vở kịch mặt nạ truyền thống có thể diễn ra qua những màn riêng biệt, hay gwajang, thay vì một cốt truyện liên tục. Hãy coi sự thay đổi nhân vật là lời mời làm mới sự chú ý. Ai vừa xuất hiện, điều gì đang bị thách thức, và cả nhóm phản ứng ra sao?

Lắng nghe ngoài lời thoại

UNESCO mô tả các nghệ sĩ đeo mặt nạ được một dàn nhạc gồm sáu đến mười nhạc công đệm, trong đó ca hát, múa, đối thoại và chuyển động phối hợp với nhau. Hãy thử tập trung vào các nhạc công trong vài khoảnh khắc. Để ý khi nào một câu nhạc dần dâng năng lượng, khi nào nghệ sĩ kéo dài một động tác và khi nào đám đông phản ứng. Bạn không cần gọi tên nhạc cụ hay nhận diện nhịp điệu mới có thể bắt đầu nghe ra sự tương tác ấy.

Nguồn ảnh: Korean dance-Talchum-02.jpg — leigh cooper, CC BY-SA 2.0. Ảnh thu nhỏ theo tỷ lệ do Wikimedia cung cấp đã được tải xuống; không cắt xén hay chỉnh sửa tại chỗ.

Khán giả cũng là một phần của sự tương tác ấy. UNESCO công nhận rõ tiếng reo hò và tiếng la ó là những đóng góp vào diễn biến của vở diễn. Khi xem trực tiếp, hãy dựa vào nghệ sĩ biểu diễn và người dẫn chương trình để biết cách tham gia. Tham gia không có nghĩa là tự ý bước vào khu vực biểu diễn, và một buổi diễn trong nhà hát có thể có những quy định khác với sự kiện cộng đồng ngoài trời.

Tìm hiểu tên gọi địa phương

Talchum là một thuật ngữ bao quát hữu ích, nhưng tên gọi địa phương cũng rất quan trọng. Tài liệu của Viện Di sản Văn hóa phân biệt các truyền thống ở Hwanghae được gọi là talchum, các loại hình ở Seoul và Gyeonggi được biết đến với tên sandae nori, và các truyền thống đông nam bộ, trong đó có ogwangdae. Động tác, màn diễn và phong cách biểu diễn của chúng khác nhau. Hãy đọc tên đầy đủ trên chương trình thay vì xem mọi buổi diễn mặt nạ như một loại hình có thể thay thế cho nhau.

Để tìm hiểu thêm bối cảnh, ấn phẩm K-Heritage tiếng Anh của Cơ quan Di sản Hàn Quốc, “Talchum: Múa mặt nạ và kịch ở Đại Hàn Dân Quốc”, giới thiệu loại hình này như một hình thức sân khấu đeo mặt nạ kết hợp ca hát, múa và đối thoại. Ngay nhan đề cũng nhắc ta nên nhìn vào toàn bộ sự kiện: trang phục và mặt nạ tạo nên nhân vật, nhưng nhân vật chỉ trở nên dễ hiểu qua hành động. Giới thiệu sách của cơ quan

Xem hai bộ phim chính thức rất khác nhau

Hãy bắt đầu với bộ phim của UNESCO, được đăng vào tháng 11 năm 2022, sử dụng một tác phẩm sản xuất năm 2021 và ghi công Cơ quan Di sản Văn hóa Hàn Quốc. Phim giới thiệu talchum như một thực hành cộng đồng sống động. Ở lần xem đầu, hãy theo dõi nhịp điệu tổng thể. Ở lần thứ hai, chọn một mối quan hệ để quan sát: nghệ sĩ với nhạc công, nghệ sĩ với khán giả, hoặc nhân vật này với nhân vật khác. Cùng một chuỗi diễn biến có thể trở nên dễ hiểu hơn khi bạn thay đổi điểm tập trung.

Sau đó, hãy thử xem bộ phim năm 2025 của Cơ quan Di sản Hàn Quốc, kết hợp Goseong Ogwangdae với vũ công Kim Seol-jin. Phần mô tả chính thức xác định đây là cách diễn giải đương đại dựa trên các nhân vật Bibi và Malttooki, được quay trong không gian trường quay có nước. Đây là tác phẩm hình ảnh do nghệ sĩ dẫn dắt, không phải bản ghi hình toàn bộ buổi diễn truyền thống của một ngôi làng. Sự khác biệt ấy khiến việc so sánh thú vị hơn: hãy tìm xem mặt nạ, cơ thể và bối cảnh có thể đưa những ý tưởng kế thừa qua các thế hệ vào một ngôn ngữ hình ảnh khác như thế nào. Phim của Cơ quan Di sản Hàn Quốc

Các bức ảnh đi kèm hướng dẫn này là ảnh lưu trữ về buổi diễn, không phải hình ảnh xem trước một chương trình hiện tại. Nếu đến xem trực tiếp, hãy xác nhận với ban tổ chức về truyền thống được nêu tên, ngày diễn, thời lượng và hỗ trợ dịch thuật, nếu có. Hãy mang theo sự tò mò về những người tạo nên buổi diễn. Mặt nạ đem lại một gương mặt đáng nhớ; cuộc gặp gỡ quanh chiếc mặt nạ ấy mới kể nên câu chuyện.